DALAM sistem pendidikan Malaysia, kepimpinan pentadbir sekolah seperti guru besar dan pengetua merupakan faktor utama yang mempengaruhi keberkesanan pengurusan sekolah serta pencapaian murid.
Selaras dengan dasar Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM) yang menekankan kepimpinan instruksional dan budaya kolaboratif di sekolah, guru dilihat sebagai pihak yang berkeupayaan untuk menilai kepimpinan para pentadbir berdasarkan pengalaman dan interaksi profesional harian mereka.
Guru di Malaysia terlibat secara langsung dalam pelaksanaan dasar pendidikan seperti Pelan Pembangunan Pendidikan Malaysia (PPPM) 2013–2025, pengurusan kurikulum, Hal Ehwal Murid (HEM) dan kokurikulum.
Justeru, guru boleh menilai kepimpinan pentadbir melalui keupayaan mereka menterjemah dasar KPM secara berkesan, membuat keputusan yang adil, mengurus beban tugas guru, serta menyediakan sokongan terhadap pembangunan profesional berterusan (CPD).
Pentadbir yang berwibawa lazimnya mampu mewujudkan persekitaran kerja yang kondusif dan menyokong amalan pengajaran berkualiti.
Selain itu, dalam konteks Malaysia yang mengamalkan kepelbagaian budaya dan latar belakang murid, kepimpinan pentadbir juga boleh dinilai melalui keupayaan mereka mengurus sekolah secara inklusif dan beretika.
Guru berperanan menilai sejauh mana pentadbir menghormati suara guru, menggalakkan kerja berpasukan, serta mengurus komunikasi dua hala dengan berkesan.
Kepimpinan yang demokratik dan berintegriti akan meningkatkan kepercayaan warga sekolah dan memperkukuh imej institusi pendidikan.
Namun demikian, penilaian guru terhadap kepimpinan pentadbir perlu dilakukan secara profesional dan berlandaskan prinsip etika perkhidmatan awam.
Penilaian tersebut seharusnya bertujuan untuk penambahbaikan organisasi dan bukan dipengaruhi oleh faktor emosi atau kepentingan peribadi.
Mekanisme maklum balas yang berstruktur seperti dialog prestasi, PLC dan penilaian dalaman sekolah boleh digunakan sebagai medium yang konstruktif.
Justeru, Penilaian Berfokus merupakan satu pendekatan penilaian yang menumpukan kepada aspek-aspek teras dalam pengurusan dan pelaksanaan pendidikan di sekolah, selaras dengan matlamat yang ingin dicapai.
Dalam konteks pengurusan sekolah, pelaksanaan Penilaian Berfokus amat membantu pentadbir membuat keputusan yang tepat, sistematik dan berimpak tinggi.
Pendekatan ini sangat relevan apabila dirujuk kepada Falsafah Pendidikan Kebangsaan (FPK) yang menekankan usaha berterusan untuk melahirkan insan yang seimbang dan harmonis dari segi intelek, rohani, emosi dan jasmani.
Pertama, Penilaian Berfokus membantu pentadbir sekolah mengenal pasti keutamaan sebenar dalam pengurusan sekolah.
Dengan menilai aspek teras seperti kepimpinan instruksional, kualiti pengajaran dan pembelajaran (PdP), kebajikan murid serta pembangunan profesional guru, pentadbir dapat menyalurkan sumber, masa dan tenaga secara lebih berkesan. Hal ini sejajar dengan FPK yang menuntut pendidikan dilaksanakan secara terancang dan sistematik bagi memperkembangkan potensi individu secara menyeluruh.
Selain itu, pelaksanaan Penilaian Berfokus membolehkan pentadbir membuat keputusan berasaskan data dan evidens, bukan semata-mata andaian.
Maklumat yang diperoleh melalui penilaian terhadap prestasi akademik, sahsiah murid, keberkesanan program sekolah dan tahap kompetensi guru memberi gambaran sebenar kekuatan dan kelemahan sekolah.
Dengan ini, tindakan penambahbaikan dapat dirancang secara lebih tepat dan berfokus.
Pendekatan ini menyokong hasrat FPK untuk melahirkan warganegara yang berilmu, berkemahiran dan mampu membuat keputusan secara rasional.
Di samping itu, Penilaian Berfokus turut meningkatkan akauntabiliti dan profesionalisme dalam kalangan warga sekolah. Apabila kriteria penilaian ditetapkan dengan jelas dan difahami bersama, setiap guru dan kakitangan sedar akan peranan serta tanggungjawab masing-masing.
Pentadbir pula berfungsi sebagai pembimbing dan pemudah cara, bukan sekadar pengawas. Budaya kerja berasaskan refleksi dan penambahbaikan berterusan ini membantu membentuk persekitaran sekolah yang kondusif, selari dengan FPK yang menitikberatkan pembentukan akhlak mulia dan sikap bertanggungjawab.
Pelaksanaan Penilaian Berfokus juga membantu pentadbir memantapkan pembangunan holistik murid. Penilaian tidak hanya tertumpu kepada pencapaian akademik, malah merangkumi aspek kokurikulum, sahsiah, nilai murni dan kesejahteraan emosi.
Dengan pendekatan ini, pentadbir dapat memastikan setiap program dan aktiviti sekolah menyumbang kepada pembentukan insan yang seimbang seperti yang digariskan dalam FPK. Murid bukan sahaja cemerlang dalam pelajaran, tetapi juga memiliki jati diri, keimanan dan kemahiran sosial yang baik.
Oleh itu, Penilaian Berfokus merupakan instrumen penting dalam membantu pentadbir mengurus sekolah dengan lebih berkesan, terancang dan berimpak.
Apabila dilaksanakan secara konsisten dan beretika, penilaian ini bukan sahaja meningkatkan kualiti pengurusan sekolah, malah menyokong pencapaian matlamat Falsafah Pendidikan Kebangsaan.
Melalui Penilaian Berfokus, sekolah dapat berfungsi sebagai institusi yang benar-benar mendidik insan secara menyeluruh demi kesejahteraan individu, masyarakat dan negara.
Sehubungan itu, Antara ciri utama pentadbir berkualiti ialah mempunyai visi dan misi yang jelas serta mampu menterjemahkannya ke dalam tindakan yang praktikal. Pentadbir yang berwawasan dapat menetapkan hala tuju sekolah selaras dengan dasar pendidikan negara dan keperluan semasa.
Visi ini dikongsi bersama warga sekolah agar semua pihak bergerak seiring ke arah matlamat yang sama. Dengan perancangan strategik yang rapi, pentadbir dapat mengurus sumber manusia, kewangan dan fizikal sekolah secara optimum bagi menjamin kelangsungan kecemerlangan institusi pendidikan.
Pentadbir berkualiti menonjolkan kepimpinan instruksional yang berkesan. Mereka memberi penekanan terhadap kualiti pengajaran dan pembelajaran di bilik darjah dengan memantau, membimbing dan menyokong guru secara berterusan.
Pentadbir bukan sekadar menilai prestasi guru, malah bertindak sebagai mentor dan pembimbing profesional.
Melalui sokongan latihan, perkongsian amalan terbaik dan galakan inovasi, guru menjadi lebih bermotivasi dan berupaya meningkatkan keberkesanan pengajaran, sekali gus memberi impak positif kepada pencapaian murid.
Ciri seterusnya ialah kebolehan pentadbir berkualiti dalam membina hubungan interpersonal yang baik. Mereka mengamalkan komunikasi yang berkesan, terbuka dan berhemah dengan guru, murid, ibu bapa serta komuniti setempat.
Hubungan yang harmonis ini mewujudkan suasana kerja yang positif dan kondusif. Pentadbir yang prihatin terhadap kebajikan warga sekolah akan lebih dihormati dan dipercayai, sekali gus memudahkan pelaksanaan dasar, program dan perubahan dalam organisasi sekolah.
Pentadbir berkualiti juga mempunyai integriti dan akauntabiliti yang tinggi dalam menjalankan amanah.
Mereka membuat keputusan secara adil, telus dan berlandaskan peraturan serta nilai etika profesional. Sikap amanah ini menjadi contoh teladan kepada warga sekolah dan membantu membentuk budaya kerja yang berdisiplin serta bertanggungjawab.
Dalam masa yang sama, pentadbir yang cekap mengurus konflik dan cabaran dapat memastikan kestabilan organisasi sekolah terus terpelihara.
Akhir sekali, pentadbir berkualiti sentiasa bersikap reflektif dan terbuka terhadap penambahbaikan. Mereka bersedia menerima pandangan, menilai kelemahan dan menyesuaikan pendekatan pengurusan mengikut keperluan semasa.
Sikap proaktif ini memastikan sekolah sentiasa relevan, dinamik dan mampu menghadapi perubahan dalam dunia pendidikan.
Harapan masa hadapan meemerlukan pentadbir berkualiti yang merupakan tonggak utama kepada pengurusan sekolah yang berkesan.
Melalui kepimpinan berwawasan, kemahiran profesional, integriti serta keupayaan membina hubungan yang baik, pentadbir dapat mewujudkan persekitaran sekolah yang kondusif dan berprestasi tinggi.
Kejayaan sesebuah sekolah amat bergantung kepada keupayaan pentadbir dalam memimpin dan mengurus dengan cekap demi kecemerlangan pendidikan secara menyeluruh.
Kesimpulannya, dalam konteks pendidikan Malaysia, guru sememangnya mempunyai keupayaan dan justifikasi profesional untuk menilai kepimpinan para pentadbir sekolah.
Penilaian yang berhemah dan objektif bukan sahaja membantu meningkatkan kualiti kepimpinan sekolah, malah menyokong aspirasi KPM dalam melahirkan sekolah berkualiti tinggi dan sistem pendidikan yang berkesan.
* Dr Kama bin Shaffeei ialah Pengarah Pusat Inisiatif Pemodenan Pendidikan (PIPP), Universiti Pendidikan Sultan Idris